Uitfasering koudemiddelen: overzicht van verboden, deadlines en alternatieven
Welke koudemiddelen zijn verboden, welke worden uitgefaseerd en wat is het alternatief voor je installatie? De Europese F-gassenverordening legt steeds strengere beperkingen op aan koudemiddelen met een hoog GWP (Global Warming Potential). Voor installateurs, facility managers en technisch directeuren is het belangrijk om te weten waar ze aan toe zijn. Zeker bij vervanging of uitbreiding van een koelinstallatie.
Dit overzicht geeft per koudemiddel de status, de geldende deadlines en het beste alternatief. Bijgewerkt op basis van de herziene F-gassenverordening (EU) 2024/573, die per 11 maart 2024 van kracht is.
Kort antwoord: R22 is al sinds 2015 volledig verboden. R404a en R507 mogen sinds 2020 niet meer worden gebruikt voor bijvullen van installaties boven 40 ton CO₂-equivalent. R410a wordt uitgefaseerd en mag in nieuwe apparatuur vanaf 2025 niet meer worden toegepast. R32 blijft voorlopig toegestaan maar staat onder druk. Natuurlijke koudemiddelen zoals R290 en R744 hebben geen faseringsrisico.
Waarom worden koudemiddelen verboden?
De reden is het Global Warming Potential oftewel de maat voor hoeveel een gas bijdraagt aan de opwarming van de aarde ten opzichte van CO₂. Een GWP van 1000 betekent dat het gas 1000 keer schadelijker is dan CO₂. Veel gangbare koudemiddelen zitten daar ver boven.
De Europese Unie bouwt via de F-gassenverordening het gebruik van deze middelen stap voor stap af. De herziene versie uit 2024 heeft de tijdlijn aangescherpt en nieuwe verboden toegevoegd. Wie nu een installatie koopt of vervangt op basis van een uit te faseren koudemiddel, loopt over enkele jaren tegen een probleem aan.
Overzicht: uitfasering per koudemiddel
| Koudemiddel | GWP | Status | Deadline | Alternatief |
|---|---|---|---|---|
| R22 (freon) | 1.810 | Volledig verboden | Sinds 2015 | R290, R744, R32 |
| R404a | 3.922 | Verboden voor bijvullen | Sinds 2020 | R449a, R290, R744 |
| R507 | 3.985 | Verboden voor bijvullen | Sinds 2020 | R449a, R290 |
| R134a | 1.430 | Beperkt toegestaan | Verbod nieuwe apparatuur sinds 2022 | R513a, R1234yf, R744 |
| R410a | 2.088 | Uitgefaseerd | Verbod nieuwe apparatuur vanaf 2025 | R32, R290, R454b |
| R32 | 675 | Voorlopig toegestaan | Onder druk, toekomst onzeker | R290, R454b |
| R449a | 1.397 | Overgangsoplossing | Geen hard verbod, maar GWP te hoog voor lange termijn | R290, R744 |
| R290 (propaan) | 3 | Geen faseringsrisico | — | — |
| R744 (CO₂) | 1 | Geen faseringsrisico | — | — |
| R717 (ammoniak) | 0 | Geen faseringsrisico | — | — |
R404a: wat nu als je nog een installatie hebt die hierop loopt?
R404a mag al sinds 2020 niet meer worden bijgevuld in installaties boven 40 ton CO₂-equivalent. Voor kleinere installaties geldt een verbod op bijvullen met virgin (nieuw geproduceerd) R404a. Gerecycled R404a is nog beperkt beschikbaar, maar de prijs is sterk gestegen en de beschikbaarheid neemt af.
Praktisch betekent dit: wie een R404a-installatie heeft, loopt vroeg of laat tegen onbetaalbare onderhoudskosten of onbeschikbaarheid van koudemiddel aan. De verstandige keuze is een retrofit of vervanging voor een installatie op R449a als overgangsoplossing, of direct overstappen naar R290 of R744.
R410a: verbod op nieuwe apparatuur vanaf 2025
R410a was jarenlang de standaard in airconditioners en warmtepompen. Vanaf 2025 mag het niet meer worden gebruikt in nieuwe split-airconditioners. Voor andere toepassingen gelden vergelijkbare beperkingen op korte termijn.
Bestaande installaties op R410a mogen blijven draaien en worden bijgevuld met gerecycled middel. Maar wie nu nog een nieuwe installatie koopt op R410a, koopt een systeem met een aflopende toekomst. Alternatieven als R32 en R290 zijn technisch volwassen en breed beschikbaar.
R32: beter dan R410a, maar geen eindoplossing
R32 heeft een GWP van 675 en dat is drie keer lager dan R410a. Het wordt daardoor gezien als tussenoplossing. Voor de korte en middellange termijn is R32 toegestaan en technisch goed toepasbaar in kleinere koelsystemen en warmtepompen.
Toch is R32 geen definitieve oplososing. De F-gassenverordening stuurt richting GWP onder 150 voor veel toepassingen. R32 valt daar buiten. Voor industriële installaties met een langere levensduur is R290 of R744 een toekomstbestendiger keuze.
Natuurlijke koudemiddelen: geen faseringsrisico
R290 (propaan), R744 (CO₂) en R717 (ammoniak) hebben een GWP van respectievelijk 3, 1 en 0. Ze vallen buiten de F-gassenverordening en hebben geen faseringsrisico. Voor nieuwe industriële koelinstallaties zijn dit de enige middelen waarbij je zeker weet dat de regelgeving je de komende decennia niet inhaalt.
R290 is breed inzetbaar in het vermogensbereik van kleine koelunits tot grote industriële installaties. R744 werkt goed bij lage temperaturen en in transcritische systemen. R717 wordt al decennialang gebruikt in de voedingsindustrie en grote koelhuizen. Icefish produceert eigen DX-units en chillers op R290 en R744.
Wat betekent dit voor je installatie?
De vraag is niet of je huidige koudemiddel wordt uitgefaseerd, maar wanneer. Bij de volgende onderhoudsbeurt of vervanging is het verstandig om de keuze voor het koudemiddel opnieuw te beoordelen. Niet alleen op basis van wat nu nog mag, maar op basis van wat over 10 jaar nog beschikbaar en betaalbaar is.
Icefish adviseert en installeert koelsystemen met natuurlijke koudemiddelen van 12 tot 1000 kW. We denken mee over retrofit-mogelijkheden voor bestaande installaties en ontwerpen nieuwe systemen die klaar zijn voor de komende regelgeving.
Icefish bekijkt met je of je installatie toe is aan een retrofit of vervanging en welk koudemiddel toekomstbestendig is voor je situatie.
Neem contact op
Veelgestelde vragen over uitfasering koudemiddelen
Welke koudemiddelen zijn verboden in Nederland?
R22 is volledig verboden sinds 2015. R404a en R507 mogen niet meer worden bijgevuld met nieuw geproduceerd middel in installaties boven 40 ton CO₂-equivalent. R134a mag niet meer worden gebruikt in nieuwe apparatuur voor veel toepassingen. R410a mag vanaf 2025 niet meer in nieuwe split-airconditioners worden toegepast. De verboden volgen de Europese F-gassenverordening, die in Nederland direct van kracht is.
Mag ik mijn R404a-installatie nog bijvullen?
Dat hangt af van de grootte van je installatie en of het gaat om virgin of gerecycled R404a. In de meeste gevallen is bijvullen met nieuw geproduceerd R404a niet meer toegestaan. Gerecycled R404a is beperkt beschikbaar, maar de prijs en beschikbaarheid verslechteren jaarlijks. Vraag je installateur naar de exacte situatie voor je installatie.
Wat is het beste alternatief voor R404a?
Als overgangsoplossing wordt R449a veel gebruikt. Het heeft een lager GWP en is een drop-in vervanger voor R404a in veel systemen. Voor nieuwe installaties of bij volledige vervanging zijn R290 en R744 de betere keuze: geen faseringsrisico, lage GWP en toekomstbestendig.
Wat is het alternatief voor R410a?
R32 heeft een GWP van 675 en is de meest gebruikte vervanger voor R410a in kleinere systemen. Voor industriële toepassingen zijn R290 en R454b betere alternatieven. R290 heeft het laagste faseringsrisico van alle synthetische en natuurlijke alternatieven.
Is R32 ook aan uitfasering onderhevig?
R32 is nu toegestaan en heeft een GWP van 675. Beduidend lager dan R410a. Maar de trend in de F-gassenverordening wijst richting GWP onder 150 voor steeds meer toepassingen. R32 valt daar ruim buiten. Voor installaties met een lange levensduur is het verstandig om dit mee te wegen bij de keuze.
Wat is R449a en is het toekomstbestendig?
R449a is een mengsel dat wordt gebruikt als retrofit-alternatief voor R404a. Het heeft een GWP van ongeveer 1.397. Lager dan R404a, maar nog altijd relatief hoog. Het is een overgangsoplossing, geen eindpunt. Voor nieuwe installaties met een levensduur van 15 jaar of meer is R449a niet de verstandigste keuze.
Meer lezen over gerelateerde onderwerpen:
- Wat is R404a en waarom wordt het uitgefaseerd?
- Wat is R449a en wanneer is het een goede overgangsoplossing?
- R513a als duurzaam alternatief voor R134a
- Wat is R290? Propaan als industrieel koudemiddel
- Wat is R134a en waarom wordt het beperkt?
- Alles over chillers: efficiënte koeling voor diverse toepassingen
- Wat is R32 en hoe lang is het nog toegestaan?
- Het afscheid van R22: wat betekende dat voor de markt?
- Wat is R507a?
- Wat is R717 (ammoniak) als koudemiddel?
- De geschiedenis van koudemiddelen
- Verboden koudemiddelen in Nederland (oudere versie)
